Miodunka – dlaczego warto ją poznać i jak wykorzystać jej ziele?

Miodunka nie należy do ziół, o których mówi się równie często jak o mięcie, rumianku czy melisie. Tymczasem ma długą tradycję stosowania i wyjątkowo ciekawą historię. Dawniej nazywano ją płucnikiem. To właśnie stąd wzięła się zarówno polska nazwa zwyczajowa, jak i łacińska nazwa rodzaju Pulmonaria, wywodząca się od słowa oznaczającego płuca. Dzisiaj wiemy, że skojarzenie miodunki z układem oddechowym pozostało obecne w tradycyjnym zielarstwie.

Dlaczego warto bliżej poznać tę roślinę? Co znajduje się w jej zielu, jak przygotować z niego napar i z jakimi innymi surowcami można je łączyć?

Jak wygląda miodunka?

Miodunka lekarska (Pulmonaria officinalis) jest wieloletnią rośliną należącą do rodziny ogórecznikowatych. Naturalnie występuje w Europie. Można spotkać ją przede wszystkim w wilgotnych i zacienionych lasach, zaroślach oraz na obrzeżach terenów leśnych. Jedną z jej najbardziej charakterystycznych cech są zielone liście pokryte jasnymi, srebrzystymi plamkami. Wiosną pojawiają się niewielkie, lejkowate kwiaty. Początkowo mogą być różowe lub czerwonawe, a wraz z dojrzewaniem zmieniają kolor na niebieski albo fioletowy. Dlatego na jednej roślinie często można zobaczyć kwiaty w kilku kolorach jednocześnie. Miodunka jest również ceniona jako roślina ogrodowa. Dobrze rośnie w półcieniu i cieniu, a jej wczesne kwiaty stanowią atrakcyjny element naturalistycznych rabat.

Którą część miodunki wykorzystuje się w zielarstwie?

Surowcem zielarskim jest przede wszystkim ziele miodunki, czyli nadziemne części rośliny. Obejmuje ono liście, łodygi i kwitnące fragmenty, które po zbiorze są suszone i rozdrabniane. Ziele można wykorzystywać samodzielnie do przygotowania naparu albo łączyć z innymi roślinami. Miodunka występuje także w gotowych mieszankach ziołowych oraz w postaci ekstraktów używanych w suplementach diety. Wybierając produkt, warto więc sprawdzić, z jaką formą mamy do czynienia. Suszone ziele służy do zaparzania, natomiast ekstrakt jest bardziej skoncentrowaną postacią surowca. Nie należy porównywać ich wyłącznie na podstawie liczby gramów lub miligramów.

Co znajduje się w zielu miodunki?

Miodunka zawiera wiele naturalnych związków roślinnych. Badania jej składu wykazały obecność między innymi licznych związków fenolowych, w tym pochodnych kwasu kawowego i rozmarynowego, a także flawonoidów oraz innych substancji charakterystycznych dla roślin. W zielarstwie zwraca się również uwagę na obecność śluzów roślinnych, garbników i składników mineralnych. To właśnie złożony skład surowca, a nie jedna wybrana substancja, sprawił, że miodunka znalazła swoje miejsce w tradycyjnych mieszankach. Warto jednak pamiętać, że skład rośliny może różnić się zależnie od miejsca wzrostu, terminu zbioru i sposobu przygotowania ekstraktu. 

Na co tradycyjnie stosowano miodunkę?

Miodunka od wieków była kojarzona przede wszystkim z drogami oddechowymi. W tradycyjnym zielarstwie sięgano po nią, aby wspierać:

• prawidłowe funkcjonowanie układu oddechowego,

• komfort gardła i dróg oddechowych,

• odpowiednie nawilżenie błon śluzowych,

• naturalne mechanizmy ochronne organizmu.

Z tego powodu ziele miodunki często pojawia się w mieszankach przeznaczonych na okres jesienno-zimowy oraz w kompozycjach zawierających dziewannę, prawoślaz, ślaz, tymianek lub kwiat lipy. Napar z miodunki może być elementem codziennej diety, ale nie powinien zastępować diagnozy ani leczenia, szczególnie jeśli kaszel, chrypka lub trudności z oddychaniem utrzymują się przez dłuższy czas.

Jak przygotować napar z miodunki?

Najprostszym sposobem wykorzystania suszonego ziela jest przygotowanie naparu. Jedną łyżeczkę ziela miodunki należy zalać szklanką wrzątku, przykryć i pozostawić na około 15 minut. Po tym czasie napar można przecedzić. Przykrycie naczynia ogranicza utratę aromatycznych składników i pozwala dokładniej zaparzyć ziele.

Miodunka ma łagodny, ziołowy i lekko ziemisty smak. Nie jest tak intensywna jak tymianek ani tak wyrazista jak szałwia, dlatego dobrze nadaje się do łączenia z innymi roślinami.

Do gotowego, lekko przestudzonego naparu można dodać:

• odrobinę miodu,

• plaster cytryny,

• sok malinowy,

• suszone owoce dzikiej róży,

• kawałek imbiru.

Dodatki zmieniają przede wszystkim smak napoju. Miodu nie warto dodawać bezpośrednio do wrzątku. Lepiej poczekać, aż napar trochę ostygnie.

Z czym można łączyć miodunkę?

Miodunka dobrze sprawdza się jako część bardziej rozbudowanych kompozycji. Dobór pozostałych ziół zależy od tego, jakiego smaku naparu oczekujemy.

Miodunka i dziewanna

Dziewanna nadaje mieszance delikatniejszy, lekko kwiatowy charakter. Obie rośliny są tradycyjnie wykorzystywane w kompozycjach związanych z gardłem i drogami oddechowymi. Kwiat dziewanny jest bardzo lekki i może zawierać drobne włoski, dlatego przygotowany napar należy dokładnie przecedzić przez gęste sitko lub filtr.

Miodunka i prawoślaz

Korzeń prawoślazu zawiera śluzy roślinne i nadaje napojowi charakterystyczną, lekko gęstszą konsystencję. Najczęściej przygotowuje się go w formie maceratu, zalewając chłodną lub letnią wodą. Gotowy macerat można następnie połączyć z przestudzonym naparem z miodunki. Takie połączenie pozwala wykorzystać dwa różne sposoby przygotowania ziół bez długiego gotowania delikatnych części roślin.

Miodunka i tymianek

Tymianek ma znacznie mocniejszy smak i zapach, dlatego wystarczy dodać go w niewielkiej ilości. Wprowadza do mieszanki intensywną, ziołową i lekko korzenną nutę. Aby napar nie był zbyt wyrazisty, miodunka powinna stanowić większą część kompozycji.

Miodunka i lipa

Kwiat lipy łagodzi ziemisty smak miodunki i nadaje mieszance przyjemniejszy aromat. Takie połączenie dobrze pasuje do wieczornego naparu, szczególnie po dodaniu miodu lub niewielkiej ilości soku malinowego.

Miodunka, malina i dzika róża

Jeśli wolimy bardziej owocowe napoje, miodunkę można połączyć z suszoną maliną, skórką dzikiej róży albo hibiskusem. Dzięki temu napar zyskuje kwaskowy smak i intensywniejszy kolor, a sama miodunka staje się mniej wyczuwalna.

Suszone ziele czy ekstrakt - co wybrać?

Suszone ziele i ekstrakt to dwa różne sposoby korzystania z tej samej rośliny.

Suszona miodunka sprawdzi się u osób, które lubią przygotowywać napary, eksperymentować ze smakiem i samodzielnie komponować mieszanki. Pozwala także połączyć codzienne picie ziół z chwilą odpoczynku i rytuałem parzenia.

Ekstrakt w kapsułkach jest wygodniejszą formą dla osób, które nie lubią smaku ziół albo nie mają czasu na regularne przygotowywanie naparów. Warto sprawdzić stopień koncentracji ekstraktu, zalecaną dzienną porcję oraz wszystkie informacje umieszczone na etykiecie.

Miodunka może być także składnikiem gotowych mieszanek ziołowych i suplementów wieloskładnikowych, w których występuje obok dziewanny, prawoślazu, ślazu, hyzopu lub czarnego bzu.

W naszej zielarni, miodunkę można znaleźć jako pojedyncze suszone ziele, ekstrakt w kapsułkach, a także składnik herbatki PŁUCA.

Dlaczego warto zainteresować się miodunką?

Miodunka jest dobrym przykładem rośliny, której historia nie kończy się na jednym tradycyjnym zastosowaniu. Wyróżniają ją charakterystyczne nakrapiane liście, zmieniające kolor kwiaty oraz bogaty skład związków roślinnych.

Warto ją poznać, ponieważ:

• ma długą tradycję stosowania w zielarstwie,

• jest kojarzona ze wsparciem komfortu dróg oddechowych,

• ma łagodny smak i dobrze łączy się z innymi ziołami,

• można używać jej jako pojedynczego ziela lub elementu mieszanki,

• występuje zarówno w formie naparu, jak i skoncentrowanego ekstraktu.

Najlepiej traktować ją jako tradycyjny surowiec zielarski, który może urozmaicić domową kolekcję ziół i stać się składnikiem naparów przygotowywanych szczególnie w chłodniejszych miesiącach.

O czym należy pamiętać?

Miodunkę należy stosować zgodnie z informacjami podanymi na opakowaniu konkretnego produktu. Kobiety w ciąży i karmiące piersią, osoby przewlekle chore, przyjmujące leki albo uczulone na rośliny z rodziny ogórecznikowatych powinny przed zastosowaniem skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Jeżeli kaszel, chrypka, duszność albo inne dolegliwości ze strony układu oddechowego są nasilone, nawracają lub utrzymują się przez dłuższy czas, nie należy ograniczać się do stosowania naparów ziołowych.